خود را بر بندگان آموخت و راهى از معارف بر آنها گشود تا رفع نقصان خويش حتى الامكان بنمايند و تحصيل كمال ممكن بكنند ، و از پرتو نور بندگى هدايت شوند به عالم كرامت حق و به روح و ريحان و جنت نعيم ، بلكه به رضوان اللَّه اكبر رسند . پس ، فتح باب عبادت و عبوديت يكى از نعمت‌هاى بزرگى است كه تمام موجودات رهين آن نعمت‌اند و شكر آن نعمت را نتوانند كنند ؛ بلكه هر شكرى فتح باب كرامتى است كه از شكر آن نيز عاجزند . پس ، اگر انسان علم به اين مشرب پيدا كرد و قلبش از آن مطلع گرديد ، معترف به تقصير شود ؛ و اگر عبادت جن و انس و ملائكهء مقربين را در درگاه حق - جلّ و علا - برد باز خائف باشد و مقصر باشد . و نيز بندگان عارف حق و اولياء خاص او ، كه از سرّ قَدَر درى به روى آنها باز شده و دل آنها به نور معرفت روشن گرديده ، قلبشان به‌طورى از خوف لرزان و دلشان متزلزل است كه اگر تمام كمالات به آنها روى آورد و مفتاح همهء معارف به دست آنها داده شود و قلوب آنها از تجليات مالامال گردد ، ذره‌اى خوف آنها كم نگردد و تزلزل آنها تخفيف پيدا نكند . چنانچه يكى از آنها گويد : همه از آخر كار ترسند و من از اوّل مىترسم » « 1 » . سبحانَ اللَّه وَلا حَوْلَ وَلا قُوّةَ إلا بِاللَّه . پناه مىبرم به خداى تعالى . خدا مىداند بايد قلب انسان از اين كلام پاره پاره شود و دل انسان از خوف ذوب شود و سر به بيابان گذارد . چقدر انسان غافل است ! و ديگر آن‌كه ما پيش از اين ذكر كرديم ، در شرح يكى از احاديث « 2 » ، كه تمام عبادات و اطاعات ما براى تحصيل اغراض خويش و محرِّك ما حب نفس است ، و فى الحقيقة زهد دنيا براى آخرت است ، و آن مثل زهد دنيا براى دنياست پيش احرار ؛ پس ، اگر عبادت ثقلين را در محضر قدس ربوبيت ببريم ، جز بُعد از ساحت مقدس چيز ديگر استحقاق نداريم . حق - تبارك و تعالى - ما را دعوت فرموده به مقام قرب خود و بارگاه انس خود

--> ( 1 ) - اين كلام از « مناجات » خواجه عبداللَّه انصارى است . ( مجموعه رسائل فارسى خواجه عبداللَّه انصارى ، الهى نامه ، ج 2 ، ص 663 ) ( 2 ) - ر . ك : شرح حديث سوم ، صفحه 82 - 83 .